black-ribbon


ศิลปะจากเส้นผม : สัญลักษณ์แทนความหมายในผลงานของอิ่มหทัย สุวัฒนศิลป์
จำนวนผู้เยี่ยมชม 733 คน
  •  ศิลปะจากเส้นผม : สัญลักษณ์แทนความหมายในผลงานของอิ่มหทัย สุวัฒนศิลป์

     
    โดย... อุษาวดี ศรีทอง
    การที่ศิลปินหญิงสักคนจะประสบความสำเร็จในเส้นทางสายศิลปะของไทย ไม่ใช่เรื่องง่าย เขาผู้นั้นต้องทุ่มเทให้กับการทำงานศิลปะอย่างจริงจัง โดยเฉพาะศิลปินที่เป็นทั้งอาจารย์สอนศิลปะด้วยแล้ว เวลาที่จะสร้างงานศิลป์นั้นน้อยลงทุกขณะ แต่นั่นไม่ใช่เหตุผลที่จะทำให้ผลงานศิลปะจากเส้นผมของอิ่มหทัย สุวัฒนศิลป์ ต้องหยุดชะงัก ตรงกันข้ามเธอกลับมีวินัยในการสอนและการสร้างงานศิลป์ โดยทุกวันเธอจะตื่นมาทำงานศิลปะตั้งแต่ตี 5 ต่อเนื่องไปถึงเวลาก่อนที่จะเดินทางไปสอนที่คณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ทำให้ตลอดระยะเวลากว่า 10 ปี เราได้เห็นพัฒนาการในผลงานของเธออย่างต่อเนื่องผ่านการแสดงนิทรรศการเดี่ยวถึง 9 ครั้ง
    อิ่มหทัยในวันนี้จึงถือเป็นอีกหนึ่งศิลปินหญิงร่วมสมัยที่ถูกจับตามอง เพราะด้วยแนวความคิดที่ผนวกเข้ากับรูปแบบผลงานในการนำเส้นผมมาเป็นสัญลักษณ์แทนความหมาย โดยมีจุดเริ่มต้นจากการที่เธอเฝ้าสังเกตเส้นผมของตัวเองที่หลุดร่วงทุกวัน อิ่มหทัยจึงเก็บเส้นผมเหล่านั้นไว้ โดยคิดว่าวันหนึ่งมันจะกลายเป็นงานศิลปะของเธอได้ เพียงแต่ในตอนนั้นเธอยังไม่รู้ว่าจะทำอย่างไร กระทั่งอิ่มหทัยได้เข้าศึกษาปริญญาโท ที่คณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร อิ่มหทัยได้นำเส้นผมที่เคยเก็บไว้มาลองถักเป็นรูปทรงวงกลมและบรรจุในกล่องใส่ซีดี เพื่อแทนความหมุนวนของวัฏจักรชีวิตที่ทุกสิ่งล้วนเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ภายใต้ชื่อ “Lifespan” ผลงานซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของการนำเส้นผมมาใช้ในงานศิลปะของเธอ
    แนวคิดในการนำเส้นผมมาใช้สร้างงานศิลป์ได้ถูกย้ำเตือนอีกครั้งจากเหตุการณ์ที่คุณพ่อของอิ่มหทัยล้มป่วยด้วยโรคมะเร็ง โดยก่อนที่ท่านจะเสียชีวิตได้ไว้ผมยาวและให้อิ่มหทัยช่วยถักผมเปียออกเป็น 4 มัด เพื่อตัดให้ลูกสาวทั้ง 4 คน โดยหวังว่าเส้นผมเหล่านี้จะเป็นตัวแทนของความรักและความผูกพันของท่านที่มีต่อลูก ๆ ซึ่งผมเปียของคุณพ่อยังเป็นแรงบันดาลใจให้อิ่มหทัยนำมาสร้าง “My Father’s Pigtail” ผลงานที่เป็นดั่งตัวแทนของความรักและความระลึกถึงที่เธอมีต่อบุพการี
    การเฝ้าสังเกตอาการเจ็บป่วยและดูแลคุณพ่อจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต ยังทำให้อิ่มหทัยได้ค้นพบเรื่องราวของความสัมพันธ์ภายในครอบครัวที่เธอได้แปรเปลี่ยนเป็นชิ้นงาน อาทิ “Sleep” ผลงานซึ่งอิ่มหทัยได้นำเส้นผมของเธอมาถักเป็นรูปทรงที่มีลักษณะคล้ายโกศหรือที่เก็บอัฐิ อันเป็นดั่งพื้นที่ซึ่งบรรจุความทรงจำของเธอและคุณพ่อ เช่นเดียวกับ “The Cotton Angel” ผลงานใน “Hair for Hope” อีกหนึ่งโครงการศิลปะการกุศลเพื่อช่วยเหลือผู้ป่วยโรคมะเร็งที่อิ่มหทัยได้นำเส้นผมของผู้ป่วยเหล่านั้นมาถักทอเป็นรูปทรงของผีเสื้อ เพื่อสื่อความหมายถึงการเกิดใหม่และยังเป็นดั่งกำลังใจให้ผู้ป่วยโรคมะเร็งได้ก้าวเดินต่อไป
    หลังผลงานชุดดังกล่าวอิ่มหทัยได้พบว่าตัวเธอป่วยด้วยโรคช็อกโกแลตซีสต์ ซึ่งต้องทำการผ่าตัดโดยด่วน เมื่อการผ่าตัดแล้วเสร็จ อิ่มหทัยพบว่าเธอมีโอกาสที่จะกลับมาเป็นโรคดังกล่าวได้อีกครั้งหากเธอไม่มีบุตร สิ่งที่เกิดขึ้นกับร่างกายของอิ่มหทัยจึงทำให้เธอสร้างสรรค์ผลงานที่มีชื่อว่า “Control No.1” โดยการถักเส้นผมคลุมก้อนหินสีน้ำตาลขนาด 8 นิ้ว ซึ่งเท่ากับขนาดของก้อนช็อกโกแลตซีสต์ของเธอ เส้นผมเหล่านั้นยังถูกถักให้เกาะเกี่ยวจนมีลักษณะคล้ายต้นไม้ขนาดเล็กที่กำลังแตกยอดอ่อน อันเป็นสัญลักษณ์ของการถือกำเนิดที่ต้องหยุดลง เพราะเธอได้นำแก้วใสมาครอบไว้เพื่อแทนความหมายของการไม่ต้องการมีบุตรของตัวเธอเอง
    การขบคิดเรื่องงานสมรสและมีบุตรยังนำมาสู่ผลงานชุด “ออกเรือน” นิทรรศการเดี่ยวครั้งที่ 8 ของเธอ ที่รวมประสบการณ์รอบตัวของอิ่มหทัย เมื่อน้องสาวทั้ง 3 ของเธอต่างแต่งงานมีครอบครัวโดยผ่านพิธีกรรม แต่สำหรับอิ่มหทัยเธอกลับมองว่าการแต่งงานและมีลูกนั้นไม่ใช่สิ่งที่จะการันตีถึงชีวิตคู่ที่จะราบรื่น อิ่มหทัยจึงตั้งใจที่จะใช้ชีวิตคู่ผ่านการจดทะเบียนสมรสโดยปราศจากงานแต่งหรือพิธีกรรมใด ๆ พร้อมตั้งคำถามต่อพิธีการเหล่านั้นผ่านชิ้นงานซึ่งเธอได้ถักทอเส้นผมเพื่อล้อรับกับรูปทรงของกระดูกเชิงกรานและมดลูก ซึ่งเป็นสื่อแทนการให้กำเนิดของเพศหญิงและการต่อรองกับความเชื่อในกรอบสังคม
    ประเด็นดังกล่าวยังนำมาซึ่งผลงานในนิทรรศการ Undisclosed Territory # 9 ในปี 2558 และ Celebrating Murni ในปี 2559 ณ ประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งทั้ง 2 โครงการอิ่มหทัยต้องเดินทางลงพื้นที่จริงเพื่อนำข้อมูลเหล่านั้นมาสร้างงาน ความต่างของสถานที่และแหล่งข้อมูลทำให้หลายครั้งเธอรู้สึกประหลาดใจ อย่างเช่น โครงการ Celebrating Murni ซึ่งจัดขึ้นโดย Ketemu Project Space เพื่อรำลึกถึงการจากไปของ Murni ศิลปินหญิงร่วมสมัยชาวอินโดนีเซีย ซึ่งจากการเก็บข้อมูลในบ้านของ Murni อิ่มหทัยได้พบกับเส้นผมของ Murni ที่เก็บรักษาอย่างดี และยังพบว่าศิลปินหญิงผู้นี้นั้นมีความคิดที่ไม่ต่างจากเธอ ด้วย Murni เคยตั้งใจจะแปรเปลี่ยนเส้นผมเหล่านี้ให้กลายเป็นงานศิลปะ เพียงแต่ Murni ไม่ทันได้เห็นภาพนั้นเพราะเธอได้เสียชีวิตลงก่อนในวัยเพียง 39 ปี เมื่อได้ทราบถึงประวัติของ Murni อิ่มหทัยจึงไม่ลังเลที่จะขอเส้นผมเหล่านั้นมาถ่ายทอดถึงเรื่องราวและความเชื่อมต่อระหว่างศิลปินหญิงทั้ง 2 ชาติ ผ่านผลงานเทคนิคผสม โดยการนำเส้นผมมาประกอบกับการวาดเส้นในระนาบ 2 มิติ จนเกิดเป็นรูปทรงของใบไม้และ Kendi Pottery ซึ่งเป็นภาชนะของชาวบาหลีในประเทศอินโดนีเซียที่ใช้บรรจุน้ำศักดิ์สิทธิ์จากพิธีกรรม โดยรูปทรงเหล่านี้อิ่มหทัยจงใจทำให้ดูบิดเบี้ยว เพื่อสอดคล้องกับลักษณะเด่นในผลงานของ Murni อันเป็นดั่งการระลึกถึงศิลปินหญิงผู้ล่วงลับ
    เมื่อพิจารณาถึงการสร้างงานศิลปะอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลากว่า 10 ปี ของอิ่มหทัย พบว่าทุกชิ้นงานของเธอนั้นเกิดขึ้นจากทุกเรื่องราวภายในชีวิตที่มีผลสืบเนื่องจากครอบครัว สังคม และกรอบความเชื่อทางวัฒนธรรม ผ่านเทคนิคและสัญลักษณ์ต่าง ๆ ที่ค่อย ๆ คลี่คลายการรับรู้สู่สากล ดังเช่น “Live Drawing” ผลงานชุดปัจจุบันที่จัดแสดง ณ ApPart พื้นที่ทางศิลปะแห่งใหม่ภายในชั้น 3 ของร้าน Marcel Casual French Bar & Bistro กรุงเทพฯ และ หอศิลป์ร่วมสมัยราชดำเนิน ซึ่งความน่าสนใจของชิ้นงานคือการต่อยอดเทคนิคที่อิ่มหทัยค้นพบขณะสร้างงานศิลป์ที่ประเทศอินโดนีเซีย เมื่อรวมกับเส้นสายและรูปทรงที่เกิดขึ้นโดยไม่มีภาพร่างหรือสเก็ตซ์ไว้ล่วงหน้า แต่จะกำหนดรูปทรงจากเส้นผมที่กระจายอยู่ในผืนผ้าใบ ก่อนจะเขียนเส้นและค่อย ๆ เพิ่มน้ำหนักจนกลายเป็นภาพคล้ายกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่กำลังเคลื่อนไหว โดยอิ่มหทัยยังจงใจทิ้งพื้นที่สีขาวบางส่วนไว้ในผืนผ้าใบที่ช่วยเพิ่มความเป็นอิสระและขับเน้นรูปทรงให้โดดเด่นยิ่งขึ้น ซึ่งเทคนิคดังกล่าวอิ่มหทัยเผยว่าเธอเตรียมต่อยอดสู่ “เรือนสาม น้ำสี่” นิทรรศการเดี่ยวครั้งที่ 10 ของเธอที่จะจัดแสดง ณ นำทองแกลเลอรี ในเดือนกรกฎาคมนี้ ซึ่งในครั้งนี้เทคนิคเฉพาะที่เธอค้นพบจะผสมกับความเข้มข้นของแนวคิดที่อิงกับกรอบวัฒนธรรมอย่างไรนั้น คงต้องอาศัยการตีความร่วมกับผู้ชม การเข้าชมนิทรรศการศิลปะและ ร่วมกันขบคิดต่อชิ้นงานจึงเป็นดั่งกำลังใจที่จะทำให้ศิลปินสร้างสรรค์ผลงานที่ดีต่อไป
    อิ่มหทัย สุวัฒนศิลป์ กับผลงานการแสดงสด ใน Undisclosed Territory # 9, 2558, ประเทศอินโดนีเซีย
     
    อิ่มหทัย สุวัฒนศิลป์ กับผลงานการแสดงสด ใน Undisclosed Territory # 9, 2558, ประเทศอินโดนีเซีย
     
    Lifespan, 2549, ถักเส้นผม , 12.5x14x0.5 ซม.
     
    My Father’s Pigtail, 2550.
     
    Sleep, 2551, weaving artists hair.
     
    The Cotton Angel ผลงานในโครงการ Hair for Hope, 2555, human hair, 110x150 ซม.
     
    ผลงานชุด “ออกเรือน”, 2557.
     
    ผลงานชุด “เมื่อเส้นผมบัง(ภู)เขา : มัสยิดกรือเซะ”, 2560, ดิจิตอลพริ้นท์ (ภาพถ่ายจากเส้นผมถักลายลูกไม้), 60x60 ซม.
     
    ผลงานในโครงการ Celebrating Murni, 2559, ประเทศอินโดนีเซีย.
     
    My Universe, 2560, mixed technique drawing on canvas, 50x50cm.
     
    The Dark Moon, 2560, mixed technique drawing on canvas, 100x100cm.
     
    The Greatest Artist, 2560, mixed technique collage & drawing on canvas, 40x40cm.
     
    Control No.1, 2555.
     
  • ภาพประทับใจ :
    ไม่พบรูปภาพ